Kritik Ibn al-Muzayyin (w. 1258 M) dan Ibn Taymiyyah (w. 1328 M) Terhadap Doktrin Ketuhanan Agama Kristen

Authors

  • Haerul Anwar Universiti Teknologi Mara
  • Khalif Muammar bin A. Harris Universiti Teknologi Malaysia (UTM)

DOI:

https://doi.org/10.24252/jumdpi.v28i2.66476

Keywords:

Ibn al-Muzayyin, Ibn Taymiyyah, Kristeniti, paham ketuhanan, Trinitas

Abstract

Kajian ini bertujuan untuk menelaah khazanah ilmuwan Muslim pada abad ke-13 dan ke-14 Masehi dalam menghadapi gerakan penyebaran agama Kristen yang dilakukan bersamaan dengan Perang Salib. Kajian ini menumpukan kepada polemik doktrin ketuhanan Trinitas yang diuraikan oleh dua tokoh ulama Muslim iaitu Ḍiyā’ al-Dīn Abū al-‘Abbās Aḥmad ibn ʿUmar ibn Ibrāhīm ibn ʿUmar al-Anṣārī al-Mālikī al-Qurṭubī al-Andalūsī (Ibn al-Muzayyin, w. 1258 M) berdasarkan karyanya al-Iʿlām bi Mā fī Dīn al-Naṣārā min al-Fasād wa al-Awhām, serta Abū al-‘Abbās Taqī al-Dīn Aḥmad bin Abd al-Ḥalīm bin ‘Abd al-Salām bin ‘AbduLlāh bin Abī al-Qāsim ibn al-Khiḍr ibn Muḥammad ibn Taymiyyah al-Ḥarrānī (Ibn Taymiyyah, w. 1328 M) melalui karyanya al-Jawāb al-Ṣaḥīḥ li-man Baddala Dīn al-Masīḥ. Kedua tokoh ini menggariskan metodologi dan analisis yang berbeda tumpuan dalam membahas doktrin Trinitas yang dinilai menyimpang dan bertentangan dengan prinsip Tauhid dalam tradisi kenabian (prophetic tradition). Dalam konteks landskap sosial-budaya Kristen yang sedang mengalami perubahan pesat pada masa tersebut, Ibn al-Muzayyin menghadapi tantangan Gereja Katolik Rom (Roman Catholic Church) di Cordoba-Andalusia yang berteraskan tradisi bahasa Latin. Manakala, Ibn Taymiyyah menghadapi tantangan Gereja Ortodoks Timur (Eastern Orthodox Church) di wilayah Harran dan Damsyik yang dipengaruhi oleh tradisi bahasa Yunani. Kajian ini signifikan bagi memberi gambaran komprehensif tentang bagaimana para ulama Muslim menghadapi tantangan pemikiran maupun doktrin ketuhanan Kristen berdasarkan ajaran wahyu dan tradisi perdebatan rasional dalam keilmuan Islam. Penyelidikan ini mendapati bahwa pendekatan perdebatan atau diskursif berasaskan ‘ilmu manṭiq dan ‘ilmu al-kalām Islam yang dikemukakan oleh Ibn al-Muzayyin memperlihatkan struktur perdebatan yang lebih sistematik dan mendalam. Adapun Ibn Taymiyyah cenderung menggunakan pendekatan sanggahan langsung atau bidasan terhadap hujah Paul dari Antioch serta penyandaran dalil daripada sumber asal Kristen—seperti Bibel dan ucapan Nabi ‘Isā a.s.—dalam merumuskan kritikan beliau terhadap doktrin ketuhanan agama Kristen.

Author Biography

Khalif Muammar bin A. Harris, Universiti Teknologi Malaysia (UTM)

Raja Zarith Sofiah Centre for Advanced Studies on Islam, Science and Civilisation (RZS-CASIS)

References

Abu Zahrah. Ibn Taymiyyah: Hayatuhu wa Asruhu Arauhu wa Fiqhuhu (Kaherah: Dar al Fikr, 2017).

Al Attas, Syed Muhammad Naquib. Risalah Untuk Kaum Muslimin (Kuala Lumpur: Institute Antarabangsa Pemikiran dan Tamadun Islam ISTAC, 2001).

Al Dhahabi, al Hafidz. Tarjamah Shaikh li al Islam Ibn Taymiyyah Mina al Ddurrah al Yatimiyyah fi al Sirah al Taymiyyah (Beirut: al Risalah al Alamiyyah, 2013), c. 1.

Al Jurjani, Ali ibn Muhammad. Sharh al Mawaqif li al Qadi Adu al Din Abd al Rahman Al Iji. (Beirut: Dar al Kutub al Ilmiyyah, 1998), c. 1, hlm. 40.

Al Shayyal, Jamal al Din. Tarikh Misr al Islamiyah (Kaherah: Dar al Maarif, 1967).

Ashbakh, Yusuf. Tarikh al Andalus fi Ahd al Murabitin wa al Muwahhidin, Muhammad Abd Allah Annan (terj.). (Kaherah: al Markaz al Qawmi li al Tarjamah, 2014).

Al Nadawi, Abu al Hasan Ali al Hasani. Khas bi Hayah Shaikh al Islam al Hafiz Ahmad Ibn Taymiyyah. (Kuwait: Dar al Qalam, 1987 M), c. 4.

Al Qurtubi, Abu Abdallah Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Bakr al Ansari. Al Ilam bi Ma fi Din al Nasara min al Fasad wa al Awham wa Idzhar Mahasin Din al Islam wa Ithbat Nubuwwah Nabiyyina Muhammad alayh al Salah wa al Salam. Ahmad Hijazi al Saqqa (ed.). (Kaherah: Dar al Turath al Arabi, 1980), c. 1.

Al Qurtubi, Abu Abdallah Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Bakr al Ansari. Naqd Kitab Tathlith al Wahdaniyyah fi Marifah Allah: Namudhaj li Ilm al Aqidah wa al Kalam Inda Malikiyyah al Gharb al Islami. Yusuf al Kalam dan Nadiyah al Sharqawi (ed.). (Damshiq: Dar Safahat, 2012), c. 1.

Christys, Ann. Christians in Al Andalus (711 1000). (Richmond: Curzon Press, 2002).

Cucarella, Diego Sarrio. Corresponding across Religious Borders: Letter from Ibn Taymiyya to a Crusader in Cyprus. Islamochristiana 36 (2010): 187–212.

Ebied, Rifaat Y. and Thomas, David (ed.). Muslim Christian Polemic during the Crusades: The Letter from the People of Cyprus and Ibn Abi Talib al Dimashqis Response. (Brill: Leiden Boston, 2005).

Funk, Robert W. Hoover, Roy W. and the Jesus Seminar, The Five Gospels: The Search for the Authentic Words of Jesus (San Francisco: HarperSanFrancisco, 1993).

Ibn Taymiyyah, Abu al Abbas Taqi al Din Ahmad bin Abd al Halim bin Abd al Salam bin AbduLlah bin Abi al Qasim ibn al Khidr ibn Muhammad. al Jawab al Sahih li Man Baddala Din al Masih, Ali ibn Hasan ibn Nasir, Abd al Aziz ibn Ibrahim al Askar, Hamdan ibn Muhammad al Hamdan (ed.). (Riyad: Dar al Asimah, 1999), j. 1.

Ibn Taymiyah, Ahmad ibn Abd al Halim. A Muslim Theologians Response to Christianity: Ibn Taymiyyas al Jawab al Sahih. Thomas F Michel (ed. and terj.). (Delmar New York: Caravan Books, 1984).

Griffith, Sidney H. The Church in the Shadow of the Mosque: Christians and Muslims in the World of Islam. (Princeton: Princeton University Press, 2008)

Michel, Thomas. A Muslim Theologians Response to Christianity. Ibn Taymiyyas Al Jawab al Sahih. (Delmar NY: Caravan Books, 1984).

Michot, Yahya. Muslims Under non Muslim Rule: Ibn Taymiyyah. (Oxford: Interface Publications, 2006).

Thomas, David. A Mutazili response to Christianity: Abu Ali al Jubbais Attack on the Trinity and Incarnation. Rifaat Ebied and Herman Teule (ed.). Studies on the Christian Arabic Heritage in honour of Father Prof Dr Samir Khalil Samir. (Leuven: Peeters, 2004).

Thomas, David (ed. and terj.). Anti Christian Polemic in Early Islam. Abu Isa al Warraqs Against the Trinity. (Cambridge: Cambridge University Press, 1992).

Thomas, David. Apologetic and Polemic in the letter from Cyprus and Ibn Taymiyyas al Jawab al Sahih li man baddala din al Masih. Ibn Taymiyya and His Times. Oxford University Press (2010).

Thomas, David (ed.). Paul of Antiochs Letter to a Muslim Friend and The Letter from Cyprus. Syrian Christians Under Islam, the First Thousand Years. (Leiden: Brill, 2001).

Troupeau, G. P. Khoury, Paul dAntioche, eveque melkite de Sidon (XIIe s.), 1 vol., in 8, 221 p. 103 p. de texte arabe, Recherches publiees sous la direction de lInstitut des Lettres orientales de Beyrouth, tome XXIV, Beyrouth 1964, Arabica 13, no. 3 (1966).

Watt, W. Montgomery, and Pierre Cachia. A History of Islamic Spain. (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1977).

Downloads

Published

2026-08-11

How to Cite

Anwar, H., & A. Harris, K. M. bin. (2026). Kritik Ibn al-Muzayyin (w. 1258 M) dan Ibn Taymiyyah (w. 1328 M) Terhadap Doktrin Ketuhanan Agama Kristen. Jurnal Ushuluddin: Media Dialog Pemikiran Islam, 28(2). https://doi.org/10.24252/jumdpi.v28i2.66476